Osmanlıda Eğitim Sistemi

0
12593

Türkiye Cumhuriyeti tarihinin başlaması ile son bulan Osmanlı İmparatorluğu’nun eğitim sistemi, eğitim düzeni hakkında temel başlıklar altında bilgiler vereceğiz. Bu yazıyı akademik bir bilim makalesi değil, genel hatları ile Osmanlı ‘da Eğitim ‘i öğrenebileceğiniz kısa bir konu anlatımı olarak görünüz. Osmanlı tarihinde eğitim sisteminine dair kısa notlara ve konu özetine yazının devamından ulaşabilirsiniz.

13. yüzyılda kurulan ve 20. yüzyılın başlarına kadar varlığını sürdüren Osmanlı Devleti ilk başlarda küçük bir beylik iken zamanla imparatorluk derecesine kadar yükseldi ve tarih kitaplarında yer edindi. Doğrusuyla yanlışıyla 623 sene boyunca Osmanlı devlet faaliyetlerini yürüttü. Zamanla bu faaliyetlerin içerisinde ekonomiden, sağlığa bir çok alanda muhtelif değişiklikler yapıldı. Osmanlıda eğitim sistemi döneminde; Katip Çelebi, Piri Reis, Hezarfen gibi bazı öncü sayabileceğimiz alim insanlar da baş gösterdi. İmparatorluk derecesine yükseldiği için siyasi coğrafyası kozmopolit özellikler barındırıyordu. Bu da alim kişilerin Osmanlı Devletinde ortaya çıkmasında eğitimin yanında etkili bir özellik olarak gösterilebilmektedir.

Osmanlı ‘da Eğitim Sistemi Konu Anlatımı

Osmanlı ‘da Eğitimin Amaçları Nelerdir?

  • Halkı ahlaklı ve sorumluluk sahibi bireylerden oluşur hale getirmek.
  • Çevresine yararlı ve devlete destek çıkan kişiler yetiştirmek.
  • Saygılı ve kaliteli bir esnaf sınıfı oluşturmak.

Osmanlı ‘da eğitim sistemi verilen eğitimin içeriğine göre birimlere ayrılmıştır. Farklı amaçlar doğrultusunda eğitimini veren bu eğitim birimlerini toplam 5 başlık altında inceleyebiliriz;

1. Medrese Eğitimi

Sıbyan Mektebi: Eğitimin başladığı ilk kurumdur. Herkes gidebilir ve ücretsizdir. ‘Mahalle Mektebi’ adı da verilir. Burada çocuklara temel olarak okuma yazma, bazı dini bilgiler ve edep ahlak kuralları gibi dersler öğretilirdi.

Sahn-ı Seman: En üst kademe medresedir ve Fatih Sultan Mehmet tarafından kurulmuştur. Bu eğitim biriminde eğitimini tamamlayan öğrenciler ilmiye sınıfında; şeyhülislam, kazasker, kadı, müderris, müftü, imam olarak taşralarda görevlendiriliyordu.

2. Askeri Eğitim

Devşirme sistemi ile alınan yabancı çocukların kimisi Enderun mektebinde akademik eğitim alırken bazıları da askeri alana yönlendirilmiştir. Askeri eğitim biriminde Tophane, Humbarahane, Tüfekhane, Kılıçhane, Mehterhane alanında eğitim verilir.

3. Saray Eğitimi

Enderun Mektebi: II. Murat döneminde kurulmuştur. Devşirme ‘de seçim yapılırken zeki çocuklar özel olarak seçilir ve devlet adamı olmak üzere buralara gönderilirdi.

Harem: Padişahların yanında saray hizmetlerinde görevlendirilmek ve devlet adamlarına eş olmak üzere sarayda kadınların yetiştirildiği eğitim birimidir. Burada dini eğitimden müzik eğitimine kadar kadınlara büyük çaplı bir eğitim verilmektedir.

Şehzadegan: Padişah çocukları olan şehzadelerin ilk eğitimlerini gördükleri kurumdur.

4. Mesleki Eğitim (Lonca Teşkilatı)

Esnaflık eğitiminin verildiği kurumdur. Çırak – Kalfa – Usta olarak sıralandırabileceğimiz hiyerarşik yapıdadır.

Lonca Teşkilatı ‘na ait bazı terimleri:

İcazetname: Usta olmaya hak kazanan kalfalara verilen belge.
İmtiyaz: Kelime anlamı ayrıcalık demektir. Dükkan açma hakkına verilen isimdir.

5. Dini Eğitim

İslam kurallarına uygun olarak yönetilen Osmanlı İmparatorluğunda Cami, Tekke ve Zaviyeler din üzerine eğitim verilen kurumlardır.

Yorum Yazın

Please enter your comment!
Please enter your name here